როგორ დავიცვათ თავი ალცჰაიმერისგან

დაახლოებით 6 მილიონ ამერიკელს აქვს ალცჰაიმერი და 65 წელს ზევით ასაკშია. ეს დემენციის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა, მაგრამ სიბერეზე ჩვეულებრივი გამოვლინება არ არის. ექსპერტების მიხედვით, ამ ასაკზე მეტ ადამიანში ალცჰაიმერი ყოველ 5 წელიწადში ორჯერ მატულობს. 


2050 წლისთვის, ამერიკელთა რიცხვი ალცჰაიმერით 13 მილიონს მიაღწევს.

ალცჰაიმერი და სხვა დემენციის ტიპები წელიწადში უფრო მეტ მოზრდილს კლავს, ვიდრე პროსტატის და მკერდის კიბო ერთად. სინამდვილეში, თითო 3 ხანდაზმულიდან 1 სწორედ ალცჰაიმერსა ან სხვა დემენციას ეწირება. ამერიკაში ალცჰაიმერის მქონე პირების თითქმის ორი მესამედი ქალია.

რა არის ალცჰაიმერი?

ალცჰაიმერი დემენციის ერთ-ერთი და ყველაზე გავრცელებული ფორმაა; შემთხვევების 80%-მდე სწორედ მას უკავშირდება. ის აზიანებს გონებრივ შესაძლებლობებს და მეხსიერებას. დაავადება პროგრესირებადია და სიმპტომები წლების განმავლობაში თანდათან მძაფრდება.

დაავადების ადრეული სტადია მსუბუქი მეხსიერების დაკარგვით იწყება, თუმცა პროგრესირებისას ადამიანს უჭირს საუბარი, ყოველდღიური საქმეების შესრულება და გარემოზე რეაგირება. ბოლო ეტაპზე კი ადამიანი ვეღარ უვლის საკუთარ თავს.

შესაძლოა თუ არა ალცჰაიმერის ადრეულმა აღმოჩენამ დაგვეხმაროს?

ალცჰაიმერის ადრეული ამოცნობა ზრდის დაავადების პრევენციის ან შეჩერების შანსს. ის ხშირად იწყება მსუბუქი გონებრივი დარღვევით (MCI), რაც ადრეული მაჩვენებელია. სამწუხაროდ, ამერიკელთა უმეტესობა MCI-ს (თითო 5-იდან 1-ზე ნაკლები) არ იცნობს და მნიშვნელოვან ნიშნებს ვერ ამჩნევს. MCI-ის მქონე, ალცჰაიმერით დადგენილი პაციენტების მესამედი 5 წელიწადში დემენციას ავითარებს.

როგორ ავიცილოთ ალცჰაიმერი?

ალცჰაიმერის თავიდან ასაცილებლად რამდენიმე გზა არსებობს. მაგალითად, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს ალცჰაიმერთანაც აქვს კავშირი, აგრეთვე ვასკულარულ დემენციასთან. გულის ჯანმრთელობაზე ზრუნვა მნიშვნელოვნად ამცირებს რისკს.

დაბალანსებული კვება და რეგულარული ფიზიკური აქტივობა კარგი დასაწყისია. ჯანმრთელობისა და ალცჰაიმერის პრევენციის სხვა აუცილებელი ნაბიჯებია:

• თამბაქოზე უარის თქმა
• ალკოჰოლის შემცირება ან შეწყვეტა
• მოქცევით წნევის კონტროლი
• ექიმთან რეგულარული ვიზიტი

ასევე შეგიძლიათ ალცჰაიმერის რისკი შეამციროთ სოციალურად და გონებრივად აქტიური ცხოვრებით. ეფექტური საქმიანობები, რომლებიც რეგულარულად უნდა აკეთოთ:

• კითხვა
• მუსიკაზე დაკვრა
• ჯგუფურ სპორტში ან აქტივობაში ჩართვა
• უცხო ენების სწავლა
• საკუთარი საზოგადოებისათვის მოხალისეობა
• ახალი ჰობის ან აქტივობის ცდა
• კროსვორდებისა და ლოგიკური თავსატეხების ამოხსნა
• პაზლის აწყობა
• აქტიური სოციალური ცხოვრება

კითხვა გონების ჯანმრთელობისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია

კითხვა ერთ-ერთი საუკეთესო გონებრივი ვარჯიშია, რომელიც თავიდან აგარიდებთ მეხსიერების დაქვეითებას და ალცჰაიმერისა თუ დემენციის რისკს. კითხვა გონებას ავარჯიშებს და მეხსიერების დაცვაში გეხმარებათ.

ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ ისინი, ვინც ასაკში ყოფნისასაც გონებრივად აქტიურობდა, 32%-ით ნაკლებ გონებრივ დაქვეითებას განიცდიდა მათთან შედარებით, ვინც საშუალოდ იყო აქტიური. ხოლო ვინც იშვიათად იტვირთავს თავს, 48%-ით უფრო სწრაფი გონებრივი და მენტალური დანაკარგი აღენიშნებოდა.

მიუხედავად იმისა, რომ კითხვა ტვინის დაცვაში იდეალურია, ზოგისთვის ის რთულია. ხანდაზმულებს შეიძლება ჰქონდეთ მობილობის ან მხედველობის პრობლემა, რაც კითხვის პროცესს ართულებს. ეს ხელს უშლის ადამიანს წიგნის წაკითხვაში ან საინტერესო ამბის გაცნობაში. ასე სულაც არ უნდა იყოს.

ტექსტიდან ხმაზე – ტვინის ჯანმრთელობისთვის

ტექსტიდან ხმაზე, ანუ TTS, მომხმარებელს აძლევს საშუალებას მოისმინოს დოკუმენტები, სტატიები და სხვა. ასე შეგიძლიათ, მოუსმინოთ მოთხრობას, ისიამოვნოთ და მიიღოთ გონებრივი ვარჯიშის სარგებელი წიგნის ფიზიკური დაჭერისა და თვალით კითხვის გარეშე.

Speechify გთავაზობთ TTS პროგრამას, რომელიც საშუალებას გაძლევთ უკეთ და სწრაფად წაიკითხოთ, უკეთ დაიმახსოვროთ წაკითხული და გააუმჯობესოთ მეხსიერება. ასევე შეგიძლიათ მოუსმინოთ და თან კითხულობდეთ, და გონი დატვირთოთ – როგორც უბრალოდ მოსმენის, ასევე თანმხლები კითხვისას. შესაძლებელია კითხვის სიჩქარის მორგებაც.

ეს გეხმარებათ უკეთ დაიმახსოვროთ და გაიგოთ წაკითხულის არსი – და გქონდეთ მოქნილი, მარტივი პროგრამა, რომ წაიკითხოთ საუკეთესო წიგნები, ასევე ელფოსტა, შეტყობინებები, მნიშვნელოვანი დოკუმენტები და სხვა. თუ თქვენი მხედველობა შეზღუდულია, Speechify გაძლევთ დამოუკიდებლობას და შესაძლებლობას, წაიკითხოთ რაც გინდათ, როცა გინდათ და ისე, როგორც გინდათ.

თუ გსურთ, თვითონვე ნახოთ კითხვის სარგებელი, სცადეთ Speechify. ეწვიეთ ჩვენს საიტს მეტი ინფორმაციისა და უფასო ვერსიის სანახავად – შეამოწმეთ, როგორ იმუშავებს თქვენთვის. შემდეგ კი იკითხეთ იმდენი, რამდენიც გსურთ.

ხშირად დასმული კითხვები

არის თუ არა კითხვა დემენციის პრევენციის საშუალება?

2018 წლის ივლისში JAMA Psychiatry-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ყოველდღიური კითხვა დემენციის რისკს ამცირებს. ჰონკონგის ხანდაზმულთა ჯანმრთელობის ცენტრში 15,000-ზე მეტ ხანდაზმულზე ხუთი წლის განმავლობაში დაკვირვებამ აჩვენა, რომ ხშირი მკითხველები ნაკლებად ხვდებოდნენ ალცჰაიმერს ან სხვა დემენციას.

შეიძლება თუ არა კითხვამ მეხსიერების დაკარგვაზე გავლენა იქონიოს?

კვლევებმა დაადგინა, რომ კითხვა არა მარტო მეხსიერების დაკარგვას უშლის ხელს, არამედ მეხსიერების გაუმჯობესებაშიც გეხმარებათ. კითხვა გონების სტიმულირებელი აქტივობაა, ფაქტობრივად „გონებრივი ვარჯიში“. ეს ნიშნავს, რომ ტვინი მეტად აქტიურდება – შედეგად წარმოიქმნება ახალი ნეირონები, რაც გონებრივ ფუნქციებს აუმჯობესებს. მეხსიერებაც ერთ-ერთი ამ ფუნქციაა.

ასევე, სტრესი და კონცენტრაციის გაუარესებაც მოქმედებს მეხსიერებაზე. კითხვა ამცირებს სტრესს და ზრდის კონცენტრაციის დონეს. კითხვა შესაძლოა ასევე შეანელოს ან შეაჩეროს გონებრივი ვარდნა 65 წლის შემდეგ.

როგორ ავიცილოთ ალცჰაიმერი ბუნებრივად?

დაბალანსებული კვება და ფიზიკური აქტივობა ალცჰაიმერის ბუნებრივად თავიდან ასაცილებლად საუკეთესო გზებია. ალცჰაიმერს ხშირად აკავშირებენ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან. კვლევები ადასტურებს, რომ გულის პრობლემების მქონეებში გონებრივი ჩავარდნის რისკი უფრო მაღალია.

დაბალანსებული დიეტა, სუფთა საკვები, მინიმუმამდე დაყვანილი საერთო ან დამუშავებული პროდუქტები და რეგულარული ვარჯიში არამარტო გულის დაავადებას, არამედ ალცჰაიმერსაც აგარიდებთ. ტვინისთვისაც უკეთესია. მხოლოდ 30 წუთი, კვირაში 3-4-ჯერ, უკვე საკმარისია სარგებლის მისაღებად.

{"@context":"https://schema.org","@type":"FAQPage","mainEntity":[{"@type":"Question","name":"არის თუ არა კითხვა დემენციის პრევენციის საშუალება?","acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"2018 წლის ივლისში გამოქვეყნებულმა კვლევამ JAMA Psychiatry-ში აჩვენა, რომ ყოველდღიური კითხვა ამცირებს დემენციის რისკს. ჰონკონგის ხანდაზმულთა ჯანმრთელობის ცენტრმა 15,000-ზე მეტ ხანდაზმულზე ხუთი წლის განმავლობაში დაკვირვებისას აღმოაჩინა, რომ კითხვა ამცირებს ალცჰაიმერისა და სხვა დემენციის საფრთხეს."}},{"@type":"Question","name":"შეიძლება თუ არა კითხვამ მეხსიერების დაკარგვაზე გავლენა იქონიოს?","acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"კვლევებმა დაადგინა, რომ კითხვა არა მხოლოდ მეხსიერების დაკარგვას უშლის ხელს, არამედ მეხსიერების გაუმჯობესებაშიც გეხმარებათ. კითხვა გონებრივად სტიმულირებელი, ანუ თავის სავარჯიშო აქტივობაა. ტვინი ამ დროს ინარჩუნებს აქტიურობას, რაც ახალ ნეირონებს წარმოქმნის და გონების ფუნქციებს აძლიერებს. მეხსიერებაც ერთ-ერთი ასეთი ფუნქციაა.nnსხვა პრობლემები, მაგალითად სტრესი და ნაკლები კონცენტრაცია, ასევე მოქმედებს მეხსიერებაზე. კითხვა ამცირებს სტრესს, აუმჯობესებს კონცენტრაციას და შეიძლება შეანელოს ან შეაჩეროს გონებრივი დაქვეითება 65 წლის შემდეგ."}},{"@type":"Question","name":"როგორ ავიცილოთ ალცჰაიმერი ბუნებრივად?","acceptedAnswer":{"@type":"Answer","text":"დაბალანსებული კვება და ვარჯიში ბუნებრივად ალცჰაიმერის თავიდან აცილების საუკეთესო გზებია. ალცჰაიმერს ხშირად აკავშირებენ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან. კვლევები აჩვენებს, რომ გულის დაავადების მქონეებს უფრო მაღალია გონებრივი დაქვეითების რისკი.nnსწორი, ბუნებრივი საკვები და რეგულარული ზომიერი ვარჯიში არა მხოლოდ გულს, არამედ ტვინსაც უკეთეს მდგომარეობაში ამყოფებს და ალცჰაიმერის რისკს ამცირებს. 30 წუთი, კვირაში 3-4-ჯერ, საკმარისია სარგებელისთვის."}}]}